Nathalie Kriek



Waarom nemen mensen het accent van anderen over?

Waarom nemen mensen het accent van anderen over?

Je groeit op in een keurige Nederlandse woonwijk, je ouders spreken gewoon Nederlands en thuis is nooit één woord straattaal gevallen.

Toch praat je op een gegeven moment alsof je ergens heel anders bent opgegroeid.

Hoe komt dat eigenlijk? Waarom neemt iemand een accent over dat helemaal niet bij zijn eigen achtergrond hoort?

Dat heeft niet alleen met taal te maken. Een manier van spreken zegt namelijk ook iets over wie je bent, of beter gezegd: bij wie je wilt horen.

 

Een accent is meer dan uitspraak

We denken bij een accent meestal aan de plaats waar iemand vandaan komt. Aan een streek, een stad of een land. Maar een accent kan ook een sociale betekenis hebben.

Aan iemands uitspraak, intonatie en woordkeuze horen we vaak bij welke groep iemand lijkt te horen.

We verbinden bepaalde manieren van spreken met bepaalde leefwerelden, sociale groepen en culturele achtergronden.

Voor jongeren is dat interessant. Juist in de puberteit en adolescentie zijn leeftijdgenoten belangrijk bij het ontwikkelen van een eigen identiteit.

De vriendengroep wordt een wereld op zichzelf, met eigen gewoontes, humor en taalgebruik.

En wie zich met zo’n groep identificeert, neemt soms ook de manier van spreken over.

 

Je stem past zich aan je omgeving aan

In de taalkunde bestaat een begrip voor het aanpassen van je manier van spreken aan degene met wie je praat: taalaccommodatie.

Mensen stemmen hun uitspraak, intonatie en woordkeuze vaak ongemerkt af op hun gesprekspartner.

Dat kan heel subtiel gebeuren. Je neemt bijvoorbeeld bepaalde woorden over, praat iets sneller of gaat op dezelfde manier bepaalde klanken uitspreken.

Dit wordt ook wel convergentie genoemd. Je taalgebruik gaat meer lijken op dat van de ander.

Dat gebeurt niet uitsluitend bij jongeren. Volwassenen doen het net zo goed.

Denk maar eens aan iemand die na een vakantie ineens wat woorden of uitspraken uit een andere taal gebruikt, of aan iemand die na een verhuizing langzaam kenmerken van het plaatselijke dialect overneemt.

Bij jongeren kan dit proces verder gaan dan een paar woorden.

Ook de uitspraak en intonatie van een andere groep kunnen onderdeel worden van hun eigen manier van spreken.

 

Waarom juist dat accent?

Daar komt de sociale psychologie om de hoek kijken.

Een accent kan verbondenheid uitstralen. Door op dezelfde manier te praten als de mensen met wie je omgaat, laat je horen dat je bij dezelfde groep hoort.

Dat hoeft niet eens een bewuste keuze te zijn.

Het kan ook zijn dat iemand bepaalde kenmerken van een accent aantrekkelijk vindt.

Misschien klinkt het stoer, zelfverzekerd of interessant. Of misschien heeft de groep die zo spreekt een uitstraling waar iemand zich graag mee associeert.

Onderzoekers spreken in dit verband ook over sociale identiteit.

We ontlenen een deel van ons zelfbeeld aan de groepen waarmee we ons verbonden voelen. Taal kan helpen om die verbondenheid uit te drukken.

Dat betekent overigens niet dat iedereen die een accent overneemt bewust probeert ergens bij te horen.

Vaak verloopt het aanpassen van taalgebruik automatisch.

 

Van meedoen naar overnemen

Het begint soms heel klein.

Je trekt veel op met mensen die bepaalde woorden gebruiken. Je neemt die woorden over. Vervolgens raak je gewend aan hun uitspraak en intonatie.

Omdat je die manier van spreken steeds vaker hoort, wordt die vanzelf vertrouwder.

Voor je het weet, praat je zelf ook zo.

Dat is niet hetzelfde als iemand bewust nadoen. Bij taalaccommodatie kunnen veranderingen geleidelijk en onbewust ontstaan.

Je hoeft niet eens door te hebben dat je stem en uitspraak veranderen.

Toch is er een verschil tussen een paar woorden overnemen en een compleet andere manier van spreken ontwikkelen.

Dat laatste roept een interessante vraag op: In hoeverre wordt een accent onderdeel van je eigen identiteit, en in hoeverre gebruik je het vooral omdat je omgeving dat ook doet?

 

Je kunt ook weer anders gaan praten

Een interessant verschijnsel is dat mensen hun manier van spreken kunnen aanpassen aan de situatie.

Iemand die met vrienden een uitgesproken straattaal gebruikt, kan tijdens een sollicitatiegesprek ineens heel anders praten.

De uitspraak wordt misschien netter, bepaalde woorden verdwijnen en de intonatie verandert.

Dat noemen we stijlwisseling. Je gebruikt verschillende manieren van spreken, afhankelijk van de situatie en de mensen met wie je praat.

Dat laat zien dat een accent of taalvariant niet altijd een vast onderdeel is van iemands identiteit.

Mensen beschikken vaak over meerdere manieren van spreken en schakelen daar, bewust of onbewust, tussen.

 

Waarom nemen mensen het accent van anderen over?

Het overnemen van woorden, uitspraak en accenten is op zichzelf niets nieuws. Taal verandert voortdurend doordat mensen met elkaar in contact komen.

Nieuwe taalvarianten ontstaan juist door die onderlinge beïnvloeding.

Maar het blijft een bijzonder verschijnsel wanneer iemand een manier van spreken overneemt die zo sterk verbonden is met een andere sociale of culturele groep.

Misschien klinkt het aantrekkelijk. Misschien geeft het een gevoel van verbondenheid. Misschien is het simpelweg de taal van de mensen met wie je dagelijks omgaat.

Soms hoor je aan iemand niet alleen wat hij zegt, maar vooral bij wie hij graag wil horen.

 

Hoe makkelijk laat jij je beïnvloeden?