Nathalie Kriek



Waarom zegt iedereen tegenwoordig overal ‘letterlijk’ bij?

Waarom zegt iedereen tegenwoordig overal ‘letterlijk’ bij?

De eerste keer dat ik het hoorde was op YouTube toen mijn kleinkinderen een filmpje van een gamer zaten te kijken.

De jongen beschreef alles wat er gebeurde, en gebruikte haast in iedere volzin het woord ‘letterlijk’.

Daarna kwam het steeds vaker voorbij.

Op Instagram, op TV, op straat, in de supermarkt, in het park.

Wanneer jongeren een gesprek voeren gebeurt alles letterlijk tegenwoordig.

Ook influencers gebruiken het woord te pas en te onpas. Vooral het laatste.

Eén van de redenen dat ik een enorme hekel heb aan (veel) influencers.

Ze hebben niet eens in de gaten dat ze zich zelf nog het meest door anderen laten beïnvloeden. 

 

Letterlijk is het nieuwe eigenlijk.

Alleen klopt het steeds minder vaak.

 

“Ik ging letterlijk dood van het lachen.”

“Ik ontplofte letterlijk.”

“Ik heb letterlijk geen oog dichtgedaan.”

 

Nee hoor. Je leeft nog, je bent niet ontploft en je ogen zijn heus wel heel even dichtgevallen.

Toch lijkt het woord letterlijk tegenwoordig onmisbaar in gesprekken.

Alsof een zin zonder dat woord niet meer krachtig genoeg is.

Mensen gebruiken het te pas en te onpas, ook wanneer ze helemaal niet letterlijk bedoelen wat ze zeggen.

En dat is best bijzonder voor een woord dat juist bedoeld is om duidelijkheid te scheppen over wat er echt is gebeurd.

 

Van betekenis naar stopwoord

‘Letterlijk’ betekent dat iets precies zo is gebeurd of bedoeld, zonder figuurlijke betekenis.

Als je zegt dat je letterlijk drie uur hebt gewacht, dan heb je daadwerkelijk drie uur gewacht. Dat kan.

Maar als je zegt dat je letterlijk doodging van schaamte, klopt daar natuurlijk niets van. Je bedoelt dat je je ontzettend schaamde.

Daar hebben we in het Nederlands al heel lang een prima alternatief voor.

Dat alternatief heet ‘figuurlijk’.

Je hebt dus letterlijk drie uur gewacht. En je ging figúúrlijk dood van schaamte. 

Toch is dat onderscheid in alledaagse gesprekken steeds vaker zoek.

Letterlijk is verworden tot een soort versterkingswoord. Een manier om aan te geven dat iets héél erg was, indrukwekkend voelde of behoorlijk uit de hand liep.

En ja, als iedereen het zegt, dan is het blijkbaar normaal

 

Hoe komt dat?

Waarschijnlijk heeft het te maken met taalgewoontes die zich razendsnel verspreiden.

We nemen woorden en uitdrukkingen over van vrienden, collega’s, influencers en mensen die we dagelijks op sociale media horen.

Het woord wordt vervolgens zo vaak herhaald dat niemand zich nog afvraagt of het eigenlijk wel klopt.

Dat is op zichzelf een interessant voorbeeld van kuddegedrag.

Niet omdat mensen bewust verkeerde taal willen gebruiken, maar omdat herhaling ervoor zorgt dat iets vanzelfsprekend gaat klinken.

En dat je het blindelings overneemt zonder er zelf überhaupt nog over na te denken.

Of nog interessanter, dat je eigenlijk best weet dat het niet klopt maar dat je daar maling aan hebt omdat iedereen het nu eenmaal zegt.

 

Waarom zegt iedereen tegenwoordig overal letterlijk bij?

Begrijp me niet verkeerd, taal verandert. Woorden krijgen nieuwe betekenissen en taalregels zijn niet in beton gegoten. Dat is nu eenmaal hoe taal werkt.

Maar er zit een verschil tussen taalontwikkeling en het gedachteloos napraten van alles wat je om je heen hoort.

Misschien moeten we het woord letterlijk gewoon af en toe met rust laten.

Niet iedere ongemakkelijke situatie is een ramp, niet iedere lachbui een bijna-doodervaring en niet iedere teleurstelling een complete instorting.

Je mag ook gewoon zeggen dat iets heel erg was.

Dat is namelijk ook duidelijk.

Letterlijk.

 

En nee, de mussen vallen NIET letterlijk dood van het dak.